Licht op KOPP kinderen.

Spread the love

Oud & nieuw

Tijdens de jaarwisseling is de sfeer beklemmend. Gezelligheid is voor mijn gevoel overal behalve bij ons. Vanwege de ‘feestdag’ is het contrast nog groter dan met ‘gewone’ dagen. Het voelt of er zwaar vuurwerk ligt verstopt en je niet weet of het lontje wordt aangestoken en door wie. Wordt het een milde nacht met wegstervende feestgeluiden van buiten? Of werd het er één met toenemende irritatie wat overgaat in geschreeuw en gehuil? De spanning brengt mijn zintuigen in opperste staat van alertheid.

Die gespannenheid is na al die jaren diep verankerd in mijn lijf. Ik ben mijn zintuigen nu 35 jaar later (nog) aan het kalmeren. Ik vertel ze dat ze niet meer hoeven kleven aan het meisje van 7 en de puber van 14 jaar. Ik leer mijn antennes om over te stappen op een minder zware frequentie. Dit lukt steeds beter. Soms klinken er liedjes zonder ruis en doe ik er zelfs een dansje bij.

Loyaliteit

Ik heb geworsteld over hoe ik hierover iets kon opschrijven. Loyaliteit zit diep. Als kind schrijf je niet zomaar iets ‘negatiefs’ over je jeugd. Als je dit doet wordt je al snel gezien als ‘nestvervuiler’ toch? Ik heb besloten om mij niet door deze gedachte te laten leiden, wetende dat ik er respectvol over schrijf.

Ik schrijf dit artikel niet om iemand te kwetsen of om een oordeel te vellen over ouders. In mijn ogen LIJDT de betreffende ouder 1 (al dan niet bewust) aan zijn of haar psychiatrische stoornis2.

Wat is KOPP?

Kinderen waarvan één of beide ouders psychiatrische problemen hebben worden KOPP kinderen genoemd. KOPP staat voor: Kind van Ouders met Psychiatrische Problemen.

Ouders zijn hierdoor onvoldoende of totaal niet sociaal emotioneel beschikbaar geweest voor hun kinderen. Het kind ervaart te weinig veiligheid en heeft niet genoeg mogelijkheden om zijn of haar identiteit te ontwikkelen. Als volwassen ‘kind van’ kan je daar nog steeds gevolgen van meedragen. Eén derde van alle volwassenen heeft als gevolg hiervan zelf (langdurige) psychische klachten. Zelfs binnen hetzelfde gezin kan het ene kind klachten krijgen en het andere niet.

Voor volwassenen is het moeilijker om hun eigen plek te bepalen tijdens hun leven. De ruimte hiervoor kwam in het gedrang omdat zij zich sterk moesten aanpassen aan, of moesten zorgen voor, de ouder(s) met psychiatrische problemen. Als volwassene kan je nog steeds ‘belast’ zijn met de zorg voor en door je ouder(s).

Meest voorkomende psychiatrische stoornissen zijn 3

  • Bipolaire stoornis
  • Verslaving (ook wel K.V.O. kind van verslaafde ouders)
  • Borderline persoonlijkheidsstoornis
  • Depressie
  • Schizofrenie
  • Narcistische persoonlijkheidsstoornis
  • Dwangstoornis
  • Eetstoornis
  • Posttraumatische stress-stoornis
  • Sociale fobie
  • Angststoornissen
  • Autisme spectrum stoornis
  • ADHD aandachttekortstoornis
  • Paniekstoornis
  • N.A.H. (Niet Aangeboren Hersenletsel waardoor er naast medische zorg ook ander gedrag bij de ouder(s) ontstaat)
  • Verstandelijke beperking, deze staat niet op de lijst die ik van GGnet heb overgenomen, maar ik vind het wel een belangrijke om te benoemen. Het gaat namelijk om de situaties waarbij het kind geen verstandelijke beperking heeft, en het zijn ouders gaat overstijgen en het kind de rol van de ouder op zich gaat nemen. (Parentificatie)

Heb jij als volwassene zicht op je eigen bagage en (extra) gebruiksaanwijzingen? En kan en durf je hier verantwoordelijkheid voor te nemen? Dan kan jij een geweldige ouder zijn voor je kind, ook als sprake is van een stoornis. Je verantwoordelijkheid nemen betekent dat je beslissingen maakt die lastig of ingrijpend kunnen zijn zoals:

  • Wel of geen medicatie gebruiken
  • Hulp (al dan niet structureel) inschakelen
  • Scheiden
  • Wel of geen gezinsuitbreiding
  • Je toekomstbeeld bijstellen (bijvoorbeeld niet de baan kunnen uitvoeren waar je wel voor gestudeerd hebt), omdat dit de ruimte biedt die jij nodig het voor zelfzorg

Goede ogen en toch blind zijn

Vaak merk je als kind al dat het thuis anders is dan bij andere gezinnen. Maar ouders zijn niet altijd gediagnosticeerd, waardoor je nog méér kunt twijfelen of je ‘het’ wel goed ziet. Ook zonder een diagnose kun je zeker een KOPP kind zijn. Het ontbreken van een diagnose heeft verschillende redenen, zoals:

  • Door bepaalde psychiatrische stoornissen is zelfreflectie niet mogelijk. Als er niets mis is met je waarom zou je dan hulp nodig hebben?
  • De hulp wordt, als deze komt, gemanipuleerd en om de tuin geleid
  • Hulp wordt bewust buiten de deur gehouden omdat er sprake is van wantrouwen
  • Ouders voeden op zoals zij zelf zijn opgevoed. Zij doen dit met (zo vinden ze) met de beste intenties
  • Het gezin raakt zo geïsoleerd dat er te weinig zicht is van anderen om (alarmerende) signalen op te vangen
  • Schaamte en schuldgevoel kunnen zo sterk aanwezig zijn dat ouders niet durven inzien dat er hulp nodig is

Verwarring

Als je merkt dat het thuis anders gaat dan bij andere gezinnen, kan dat erg verwarrend en gênant zijn. Hieronder een fragment van toen ik 13 jaar was.

“Ik heb een vriendin uit de brugklas aan de telefoon. Zij vraagt of ik meega naar de stad. Even vragen zeg ik, ik krijg een bulderende preek over hoe vreselijk het volk (ongedierte) is dat daar rondloopt. Hoe haal ik het in mijn hoofd dat ik daar naar toe mag?! Als ik timide zeg dat ik niet mee mag vraagt ze herhaaldelijk of het goed gaat. Ik lieg als ik haar antwoord geef. Het gaat goed hoor zeg ik. Dat wat je hoorde was niet tegen mij maar tegen mijn zusje.”

Ik liet weleens vallen dat ik weinig mocht thuis. Echt vertellen hoe het ging dat deed ik niet, het was te ingewikkeld en te verwarrend.

Die verwarring kan aanhouden, ook als jezelf inmiddels volwassen bent. Ogen worden vaak geopend bij volwassenen door een ‘life event’ zoals:

  • Zelf vader of moeder worden en gaan nadenken over hoe je jouw kind wil opvoeden
  • Er overlijdt een persoon die dicht bij je stond en hierdoor ga je anders tegen het leven aankijken
  • De ouder(s) met psychiatrische stoornis overlijdt en je voelt je ergens bevrijd
  • De scheiding van je ouders (dit was bij mij zo)
  • Je bent (ernstig) ziek geweest en wilt je leven na herstel anders gaan leven

Als het tot je doordringt hoe het systeem in elkaar zat waarin je bent opgegroeid roept dit veel vragen op. Dit kan je aanzetten tot het starten van je persoonlijke zoektocht.

Een warm bad

Door contact met buren, vrienden of schoonfamilie kan je ervaren hoe het is om in een warm bad te dobberen. Bij hen ervaar je onvoorwaardelijke vriendschap of liefde. Dit kan heel confronterend en pijnlijk zijn, omdat je hier als kind zo naar verlangde en je eigen ouder(s) je dit niet konden geven. Dit maakt het des te moeilijker om iets onvoorwaardelijk te ontvangen.

Tijdens je jeugd is er vast iemand geweest die je wel begreep en echt zag wie je bent. Misschien was het de juf op school, of waren het de ouders van een vriendin of later in je leven een collega? Ik noem die mensen ook wel engelen. Ze komen op je pad om je aan te moedigen en je te laten je zien dat je niet alleen bent. Misschien besef je later pas hoe belangrijk ze toen ze in je leven waren. Later als je meer rust hebt in je leven dan ‘poppen’ ze vaak weer op in je hoofd en hart.

Lotgenoten

Voor buitenstaanders is het moeilijk om te begrijpen wat er thuis speelde. Iedereen kijkt door zijn of haar eigen venster en refereert aan zijn of haar eigen ouders. Vrienden proberen vaak met goede bedoelingen je situatie te relativeren. Ik heb ook weleens het advies gekregen dat ik het me niet zo aan moest trekken. Dit verwarde mij en hierdoor legde ik mijzelf op nog flinker te zijn. Het nergens echt terecht kunnen met mijn verhaal gaf mij een eenzaam gevoel.

Via ‘stichting labyrint in perspectief’ heb ik deelgenomen aan een contact groep voor volwassen die kind zijn van… Ik heb samen met drie andere vrouwen gesproken over gedeelde thema’s zoals:

  • De moeite die je hebt om grenzen aan te geven
  • Het stoeien met de ruimte die je mag en kan innemen
  • De boosheid die je soms voelt
  • Het gevoel dat je meer toeschouwer bent in het leven dan deelnemer
  • Hoe moeilijk het is om anderen te vertrouwen en echt toe te laten in je leven
  • Dat er altijd een rekening meeloopt; als een ander iets voor jou doet dan wil je het liefst de volgende keer drie keer zoveel terug doen
  • De manier waarop we onszelf wapenen door te roepen: “ik kan het zelf wel, ik heb niemand nodig!”
  • Het bovengemiddeld vaak vragen om bevestiging
  • Triggers: soms worden er knopjes ingedrukt die gelijk weer gevangen zetten
  • Hoe je wordt uitgedaagd om psycholoog te worden van je eigen systeem
  • Dat je als het ware een kameleon wordt
  • Dat je jezelf al jong aanleert je eigen gevoel opzij te zetten voor een ander
  • Je eigen leven spiegelen aan dat van anderen, en stukjes kopiëren uit het leven van anderen.

Loskomen van het verhaal van je ouders

“We zitten als gezin in de auto. Als kinderen zitten we op de achterbank. Ik was toen 19 jaar, net begonnen met mijn rijlessen, en heb de verkeersregels vers in mijn hoofd. Terwijl we rijden geeft de ouder die rijdt een auto van rechts geen voorrang. Ik reageer verontwaardigd want dat is toch niet goed?! Als reactie krijg ik te horen dat de bestuurder van de auto die van rechts kwam te hard rijdt. Deze man of vrouw moest even op zijn plek gezet worden. Ook krijg ik te horen dat ik nog niets weet van de echte verkeersregels in het leven. Ik kan wel janken en schreeuwen. Toch doe ik dit niet, want daar heb alleen mijzelf mee. Het allerergste is dat ik zeker weet dat ik de verkeersregels ken, en toch raak ik in de war.” 4

Loskomen van de pijn die door ouders wordt veroorzaakt en van de pijn die zij zelf hebben is niet makkelijk. Toch is het goed om ze te zien als mensen met een eigen verhaal. Zij zijn grootgebracht door hun ouders en hebben overtuigingen van hen overgenomen. Deze overtuigingen zijn ooit ontstaan in hele andere tijden en kunnen deels voortkomen uit trauma’s. Ook hier is geen zwart-wit oordeel maar wederom een groot grijs gebied.

Loskomen van…betekent grenzen stellen zodat jij aan je eigen leven toekomt. Sommigen voelen niet dat zij dit recht hebben, maar dat heb je zeker wel!! Je hoeft niet een leven lang met de stoornis van je ouders mee te lijden. Hoe je deze grenzen stelt is persoonlijk. Hier is geen kant en klare handleiding voor. Afstand nemen (al dan niet tijdelijk) kan de ruimte geven die je nodig hebt. Ruimte en tijd om te verwerken, te helen, te begrijpen, te accepteren en opnieuw je positie te bepalen.

Soms wordt het contact helemaal verbroken en soms krijgt het een andere frequentie of invulling. Hiervoor moet je sterk in je schoenen staan want het kan voor onbegrip zorgen in je omgeving. Bijvoorbeeld bij broers en/of zussen die hier anders in staan. Als één persoon uit het gezin zijn positie verandert vind er een verschuiving plaats in het hele systeem en moet iedereen zijn of haar plek weer opnieuw in gaan nemen.

KOPP & HSP

Door traumatische ervaringen in je jeugd heb je geleerd (als overlevingsmechanisme) om bepaalde zintuigen meer open te zetten zodat ze je konden waarschuwen. Hierdoor zijn ze heel scherp afgesteld. Dit is een grote overeenkomst met hoe informatie binnenkomt bij (hoog) sensitieve mensen. Het betekent niet dat het hetzelfde is. Hieronder beschrijf ik meer (mogelijke) overeenkomsten.

  • Moeilijk ‘nee’ kunnen zeggen
  • Langere verwerking van prikkels nodig hebben omdat ze dieper binnenkomen
  • Energie van anderen overnemen
  • Zorgzaam zijn
  • Ze passen zich makkelijk aan
  • Ze zijn langer op zoek naar wie ze echt Zijn
  • Je eigen binnenkant spiegelen aan de buitenkant van anderen.

Hoog sensitieve mensen willen begrijpen wat er om hen heen gebeurt. Zij doen er moeite voor om hun systeem uit te pluizen. Zij kunnen zichzelf ontladen en opladen in muziek, kunst, schrijven en andere creatieve bezigheden. Al dan niet bewust leggen zij met creatieve uitingen de worsteling van ‘het leven’ bloot en inspireren anderen hiermee. Daarnaast zijn zij in staat om hun levensmissie te verbinden aan hun levenservaring en hier hun beroep (bijvoorbeeld hulpverlener of therapeut) van te maken.

Compassie & kwaliteiten

Het is heel erg waardevol om jezelf (ongeacht je leeftijd) te leren kennen en te zien. Het is belangrijk dat je goed laat doordringen bij jezelf dat je als kind afhankelijk was van je ouders en dat je nergens schuld aan hebt. Dat je ondanks alles wat je hebt meegemaakt en hebt gemist uniek bent. Als je dit echt gaat voelen dan ga je ervaren dat er steeds meer gebeurtenissen en mensen op je pad komen die daarbij helpend zijn. Je kan je overlevingsmechanismen gaan loslaten. Je gaat andere kwaliteiten die niet gezien werden liefdevol wakker maken en een actieve rol geven.

Labyrint in perspectief

Labyrint in perspectief is er voor direct betrokkenen (ouders, broers, zussen, kinderen, partners, grootouders) van mensen met psychische of psychiatrische problemen. Ook zijn zij er voor degenen die als gevolg daarvan op hun beurt psychische problemen hebben ontwikkeld. Het vraagt vooral emotioneel veel van je, en hoe houd je dan balans? Zij richten zich ook op volwassenen die een KOPP kind. Labyrint biedt:

  • Telefonische ondersteuning
  • E-mail service
  • Geheime facebook groepen voor lotgenoten contact
  • Contactgroepen (nu via zoom) voor lotgenoten door het hele land
  • Ze geven door het hele land voorlichting
  • Voor meer informatie zie: www.labyrint-in-perspectief.nl

Links: http://www.hspcoachmaaike.nl Ik volg Maaike en zij heeft een paar interessante artikelen geschreven over volwassenen KOPP en ook over de combinatie (de overeenkomsten en verschillen) over KOPP en HSP. Daarnaast staat er op haar site een lijst met boeken over KOPP (ervaringsverhalen). Ik beveel haar en haar site van harte aan.

Tot slot

Ik hoop dat ik jou als lezer meer zicht op en inzicht heb gegeven in het begrip KOPP kind. Misschien geeft het je meer compassie naar jezelf of je naasten. Reageren kan onderaan dit artikel. Je kan me ook altijd mailen: chandrika7791@gmail.com met vragen of opmerkingen.

“Weet dat je van grote waarde bent.”

Liefs,

Chandrika.

1 Ik schrijf wisselend over ouder en ouders omdat dit makkelijker schrijft. De stoornissen kunnen beide ouders betreffen.

2 Bron: GGZ Noord-Holland-Noord.

3 Ik schrijf over psychiatrische stoornissen, maar het kunnen ook psychische stoornissen genoemd worden. De term psychisch is breder en psychiatrisch duidt meer op behandeling en gebruik van medicatie.

4 Gaslighting is een vorm van psychologische manipulatie waarbij de pleger erop uit is zijn slachtoffer mentaal in verwarring te brengen. Het is een strategie waarbij de pleger zo zijn gelijk krijgt om hiermee zijn zelfbeeld hoog te houden en de controle te behouden.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *